Hoe een historische achterstand uitgroeide tot een opleidingsvraagstuk dat de KNVB ruim zeventig jaar later nog altijd niet volledig heeft opgelost.
Nederland is een wereldmacht in het vrouwenhockey. Olympische titels, wereldkampioenschappen en generaties topspeelsters volgen elkaar op. Het Nederlandse vrouwenvoetbal heeft eveneens internationale successen geboekt, met een Europese titel en een WK-finale als absolute hoogtepunten.
Maar achter die successen schuilt een opmerkelijk verschil.
In het hockey vormt een zelfstandige meisjespiramide al jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel van de route naar de top. In het voetbal worden talentvolle meisjes nog altijd gestimuleerd om zich zo lang mogelijk tussen jongens te ontwikkelen.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Maar waarom is een eigen meisjesopleiding in de ene sport een volwaardige route naar de wereldtop, terwijl de andere sport voor voldoende weerstand nog zo nadrukkelijk naar het jongensvoetbal kijkt?
Om dat te begrijpen, moeten we niet alleen naar de huidige opleidingsstructuren kijken.
We moeten terug naar 1911. En vooral naar 1955.
1911: het hockey organiseert zichzelf
Op 16 oktober 1911 werd de Nederlandsche Dames Hockey Bond opgericht. Daarmee kregen hockeyende vrouwen al vroeg een eigen landelijke organisatie en een officiële competitie.
Dat betekende nog niet dat er onmiddellijk een complete opleidingspiramide voor meisjes bestond. De ontwikkeling daarvan zou nog tientallen jaren duren. Maar de basis was gelegd.
In 1954 fuseerde de dameshockeybond met de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond. Vrouwen en mannen vielen voortaan onder dezelfde landelijke organisatie.
In het seizoen 1981/82 volgde de landelijke Dames Hoofdklasse. In de daaropvolgende ontwikkeling van het jeugdhockey kregen ook de oudste meisjescategorieën een steeds sterkere bovenregionale en landelijke competitieopzet.
De huidige structuur kent onder meer landelijke competities voor O18 en O16, met topniveaus voor O14.
Daarmee beschikt het hockey over een herkenbare route waarin meisjes zich via hun eigen competitie kunnen ontwikkelen richting de nationale jeugdteams, Jong Oranje en uiteindelijk het grote Oranje.
Niet iedere speelster volgt dezelfde weg. Niet iedere vereniging heeft dezelfde mogelijkheden. Maar het uitgangspunt is helder.
De meisjescompetitie is geen tussenstation dat je zo snel mogelijk moet verlaten. Zij is onderdeel van de weg naar de wereldtop.
1955: de voetbalvrouwen waren er al
Wie denkt dat het Nederlandse vrouwenvoetbal pas in de jaren zeventig ontstond, doet de pioniers van daarvoor ernstig tekort. Voor mijn historische onderzoek naar het vrouwenvoetbal dook ik in oude krantenberichten. Daaruit kwam een opmerkelijk beeld naar voren. Al ruim voor de Tweede Wereldoorlog waren er vrouwen die voetbalden, verenigingen oprichtten en wedstrijden organiseerden.
In 1955 kwam die ontwikkeling opnieuw in een stroomversnelling.
In Utrecht ontstond HERBIDO, een vereniging die mede dankzij het initiatief van Willy van Bruggen vorm kreeg. De belangstelling groeide snel. Meisjes en vrouwen wilden niet langer uitsluitend langs de lijn staan. Op 16 april 1955 werd de Nederlandse Dames Voetbalbond opgericht, met Betty Tombrink als eerste presidente. Enkele maanden later besloten veertien clubs deel te nemen aan een competitie, verdeeld over twee districten.
Van Haarlem tot Nijmegen. Van Den Haag tot Vlaardingen. Van Utrecht tot Almelo. Er waren verenigingen, speelsters, bestuurders en wedstrijden. Er was belangstelling van de pers en er waren zelfs internationale ontmoetingen.
Bij een wedstrijd van het Haagse EHDVV tegen het Duitse Gruga uit Essen werden volgens de historische berichtgeving maar liefst 11.000 toeschouwers geteld. Het vrouwenvoetbal hoefde niet uitgevonden te worden.
Het bestond al. En de vrouwen organiseerden het zelf.
De voetbalbond die niet wilde meebewegen
Maar waar het hockey zijn eigen organisatie inmiddels binnen één landelijke bond had ondergebracht, kreeg het vrouwenvoetbal te maken met institutionele weerstand.
De KNVB verzette zich tegen het georganiseerde vrouwenvoetbal en beperkte de mogelijkheden voor aangesloten verenigingen om hun terreinen beschikbaar te stellen. Dat was geen onbelangrijk detail.
Een competitie kan alleen groeien wanneer verenigingen kunnen trainen, wedstrijden kunnen organiseren en toegang hebben tot geschikte accommodaties. Juist die voorwaarden stonden onder druk. Ondanks de tegenwerking bleven vrouwen voetballen. Er kwamen nieuwe verenigingen, nieuwe competities en nieuwe initiatieven.
Pas in 1971 werd het vrouwenvoetbal officieel onderdeel van de KNVB. Zeventien jaar nadat de dameshockeybond was opgegaan in de KNHB. En daar begint voor mij de interessante historische vergelijking.
Niet omdat daarmee bewezen is dat iedere latere achterstand rechtstreeks door de KNVB werd veroorzaakt. Daarvoor zijn de verschillen tussen beide sporten te groot en de ontwikkelingen te complex.
Maar omdat één vraag zich onvermijdelijk opdringt:
Hoe had het Nederlandse vrouwenvoetbal zich ontwikkeld als de vrouwen die in 1955 hun eigen competitie opbouwden, vanaf het begin dezelfde institutionele ruimte hadden gekregen als hun hockeyende tijdgenoten?
Twee sporten, twee opleidingsroutes
Ruim zeventig jaar later zijn de verschillen nog altijd zichtbaar.
Het hockey heeft een zelfstandige meisjesstructuur waarin talentvolle speelsters via regionale en landelijke topcompetities voldoende uitdaging kunnen vinden. Het voetbal heeft eveneens grote stappen gezet. Er zijn meer meisjesverenigingen, academies, nationale jeugdteams en ontwikkelprogramma’s dan ooit.
Maar de route is minder vanzelfsprekend.
De KNVB stimuleert talentvolle meisjes al jarenlang om zo lang mogelijk gemengd te voetballen. Daarvoor bestaan goede sportieve argumenten. Spelen tussen jongens kan bijdragen aan handelingssnelheid, fysieke weerbaarheid en het leren omgaan met hogere intensiteit.
Veel Nederlandse internationals hebben daarvan geprofiteerd. Maar dat succes roept ook een andere vraag op.
Spelen onze beste meisjes tussen jongens omdat dat de ideale opleidingsroute is, of omdat de eigen meisjescompetities nog onvoldoende weerstand bieden?
Dat onderscheid is essentieel. Want wanneer een meisje alleen op het gewenste niveau kan blijven spelen door de meisjescompetitie te verlaten, zegt dat niet uitsluitend iets over haar talent.
Het zegt ook iets over de competitie die zij achterlaat.
Vijftien jaar. En dan?
Stel je een talentvolle voetbalster van vijftien voor. Ze speelt al jarenlang tussen jongens. Ze is technisch sterk, heeft spelinzicht en droomt van de Eredivisie. Maar naarmate ze ouder wordt, verandert haar situatie.
De fysieke verschillen kunnen toenemen. De mogelijkheden om in gemengde teams te blijven spelen worden beperkter. En de vraag dient zich aan waar zij haar ontwikkeling moet voortzetten. Heeft ze geluk, dan ligt er een professionele meisjesopleiding in de buurt.
Misschien kan ze aansluiten bij een academie, krijgt ze gespecialiseerde trainers en kan ze school en voetbal goed combineren.
Maar wat als ze in een dorp woont? Wat als de dichtstbijzijnde academie anderhalf uur reizen is? Wat als haar ouders niet meerdere keren per week kunnen rijden? En wat als haar eigen vereniging geen passend meisjesteam heeft? Dan kan ze als jonge speelster soms al terechtkomen in een eerste vrouwenteam. Maar het maakt nogal wat uit of dat team in de Topklasse speelt of in de vijfde klasse.
Bovendien is de overstap naar seniorenvoetbal niet voor iedere vijftienjarige de beste volgende stap. Waar de ene speelster een zorgvuldig opgebouwde opleidingsroute krijgt, moet de andere zich aanpassen aan wat toevallig beschikbaar is.
En zo dreigt talentontwikkeling niet alleen een kwestie van kwaliteit te worden, maar ook van postcode, reistijd en ouderlijke mogelijkheden.
Dat kan toch nooit de bedoeling zijn van een nationale talentenpiramide?
Talent herkennen is nog geen talent ontwikkelen
De KNVB zit ondertussen niet stil. In juli 2026 introduceerde de bond het Ontwikkeltraject Meiden, als opvolger van het Jeugdplan Nederland Meiden. Het nieuwe traject moet meer speelsters bereiken, de regionale toegankelijkheid verbeteren en een sterkere verbinding leggen tussen amateurverenigingen, betaaldvoetbalorganisaties en nationale jeugdteams.
Dat is een positieve ontwikkeling. Sterker nog, de KNVB benoemt zelf dat woonplaats en regio zo min mogelijk bepalend mogen zijn voor ontwikkelkansen. Precies daar ligt een van de grootste uitdagingen.
Want het herkennen van een talentvolle speelster op haar twaalfde is iets anders dan ervoor zorgen dat zij zich tot haar twintigste op een passend niveau kan blijven ontwikkelen. Wat gebeurt er met het meisje dat op haar dertiende nog niet wordt geselecteerd? Met de speelster die pas op haar zestiende fysiek sterker wordt?
Of met de voetbalster die technisch uitstekend is, maar nooit in een omgeving terechtkomt waar zij tactisch voldoende wordt uitgedaagd? Een nationale opleidingsstructuur moet niet uitsluitend de vroegste uitblinkers herkennen. Zij moet ook ruimte bieden aan speelsters die later tot bloei komen.
Want een talent dat je op haar dertiende niet herkent, hoeft op haar achttiende nog geen verloren talent te zijn. Tenzij de opleidingsstructuur haar onderweg geen kansen meer biedt.
Jaimy Ravensbergen: een andere route naar de top
Een interessant voorbeeld is Jaimy Ravensbergen. De aanvalster begon bij DoCoS in Leiden en ontwikkelde zich vervolgens binnen de vrouwenopleiding van ADO Den Haag. Van het Schaduwteam naar het Beloftenelftal, van het Beloftenelftal naar de hoofdmacht. In april 2019 maakte ze haar debuut in de Eredivisie. In 2023 volgde haar overstap naar FC Twente. Ondanks een zware knieblessure vocht ze zich terug en groeide ze uit tot een van de meest productieve spitsen van de competitie.
Haar loopbaan laat zien dat een route vanuit een amateurvereniging via een meisjes- en vrouwenopleiding naar de Nederlandse clubtop mogelijk is. Maar Ravensbergen roept ook een interessante vraag op.
Hoeveel speelsters zouden een vergelijkbare ontwikkeling kunnen doormaken als meer amateurverenigingen en regio’s over een kwalitatief sterke, doorlopende meisjesopleiding beschikten?
En waarom zou een speelster met haar doelpuntenproductie niet nadrukkelijk in beeld moeten zijn voor het grote Oranje? Natuurlijk wordt een nationale selectie niet uitsluitend op doelpunten gebaseerd. Het internationale niveau vraagt meer dan alleen scorend vermogen. Maar een opleidingssysteem moet ook open blijven staan voor speelsters die via een andere route hun kwaliteiten bewijzen.
Ravensbergen is geen bewijs dat iedere voetbalster uitsluitend binnen het meidenvoetbal kan worden opgeleid. Daarvoor moet haar volledige jeugdloopbaan nader worden onderzocht.
Ze is wel een interessant voorbeeld van wat mogelijk wordt wanneer talent zich via herkenbare opleidingsstappen kan ontwikkelen.
Wat het hockey ons wél kan leren
Het zou te gemakkelijk zijn om het hockey als het perfecte voorbeeld te presenteren. Ook daar bestaan verschillen tussen verenigingen, selectiedruk, financiële drempels en uitdagingen voor laatbloeiers. Bovendien kent het hockey een andere verenigingscultuur en een andere historische ontwikkeling. Maar één principe verdient aandacht.
Een zelfstandige meisjespiramide hoeft geen beperking te zijn voor topsport. Zij kan juist de basis vormen waarop internationale successen worden gebouwd.
Daarom zou het Nederlandse vrouwenvoetbal veel nadrukkelijker moeten investeren in sterke meisjescompetities op meerdere niveaus. Niet alleen bij de betaaldvoetbalorganisaties. Juist ook daaronder.
Bij de amateurverenigingen, in de regio’s, in de leeftijdscategorieën waarin meisjes nu soms onvoldoende passende tegenstand vinden. Met goede trainers, tactische scholing, bereikbare trainingslocaties en een duidelijke verbinding met de nationale jeugdteams.
En met ruimte voor speelsters die niet op hun twaalfde, maar pas op hun zestiende laten zien wat ze werkelijk in huis hebben.
Het gaat niet om jongens tegen meisjes
Laat één ding duidelijk zijn. Dit is geen pleidooi om meisjes uit jongensteams te halen. Gemengd voetbal kan een uitstekende ontwikkelomgeving zijn en moet een mogelijkheid blijven. Maar een mogelijkheid is iets anders dan een noodzakelijke omweg. Een meisje dat zich liever met en tegen andere meisjes ontwikkelt, zou daardoor niet automatisch minder kansen mogen krijgen om de top te bereiken.
Dat vraagt om een fundamentele verandering in ons denken. Niet langer de vraag hoe lang een talentvol meisje tussen jongens kan blijven spelen. Maar hoe we ervoor zorgen dat zij, ongeacht haar keuze, op het juiste niveau kan blijven voetballen.
De geschiedenis geeft ons een ongemakkelijke spiegel
In 1955 bouwden Nederlandse voetbalvrouwen hun eigen competitie.
Ze richtten verenigingen op, organiseerden wedstrijden en zochten zelf naar mogelijkheden om hun sport verder te ontwikkelen. Ze hadden geen professionele academies, geen landelijke talentprogramma’s en geen grote commerciële partners. Maar ze hadden wel iets wat onmisbaar is voor iedere sportieve ontwikkeling.
Ambitie.
Meer dan zeventig jaar later beschikken we over middelen, kennis en mogelijkheden waar die pioniers alleen maar van konden dromen. En toch discussiëren we nog steeds over de vraag hoe een zelfstandige meisjespiramide eruit zou moeten zien. Misschien is dat wel de meest confronterende conclusie van deze vergelijking.
Het vrouwenhockey heeft een eigen piramide gebouwd om de top te bereiken. Het vrouwenvoetbal zoekt de top nog altijd voor een belangrijk deel via de piramide van de jongens.
Het is tijd dat we die afhankelijkheid niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. Want de vraag is niet of Nederlandse meisjes voldoende talent hebben. Dat hebben ze allang bewezen.
De vraag is hoeveel talent we nooit hebben leren kennen, omdat we de weg naar de top onvoldoende voor hen hebben aangelegd.
Ontdek meer van Women's Football Data Lab
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.




